हा मेरिट पुरस्कार आपली जबाबदारी वाढवतोय : वसईकरांसाठी व आपल्या ख्रिस्ती बंधु भगिनीसाठी हीं बाब अत्यंत अभिमानाची आहे.
भारत देशांतील महाराष्ट्र राज्यांच्या पालघर जिल्हा व त्यातील वसई येथील पापडी परिसरातील ऐतिहासिक ‘Our Lady of Grace Cathedral’ला 2025 चा UNESCO Asia-Pacific Merit Award जाहीर झाला हीं बाब सर्वधर्मसमभाव जपणाऱ्या आपल्या ऐतिहासिक ओळख असलेल्या वसईकरांसाठी अत्यंत अभिमानाची व खास करून आपल्या वसईतील ख्रिस्ती बंधु भगिनीसाठी महत्वाची मानली जात आहे.
१६ व्या शतकातील पोर्तुगीज स्थापत्यशैलीचा उत्कृष्ट नमुना असलेल्या या ४७५ वर्ष जुन्या कॅथेड्रल चर्चच्या वास्तूच्या संवर्धनासाठी सुमारे ४.७५ कोटी रुपयांचा निधी उभारण्यात आला होता. विशेष म्हणजे, सिमेंटचा वापर न करता यांत पारंपरिक चुन्याच्या पद्धतीने याचा जीर्णोद्धार करण्यात आला आणि हा प्रकल्प Savani Heritage Conservation, सिक्वेरा फाइन आर्ट आणि स्थानिक कारागिरांच्या मदतीने २०२३-२४ दरम्यान पूर्ण करण्यात आला.यंदा १६ देशांमधून ९० नामांकनं प्राप्त झाली होती. त्यापैकी वसईतील हा प्रकल्प टॉप १० मध्ये निवडला गेला आहे. फा.जॉन फर्गोस व फा. रेमंड सर यांनी हा सन्मान प्रत्येक भारतीयांसाठी अभिमानाची बाब असल्याचे आवर्जून सांगितले.
वसई :- आशिष राणे
वसईतील ४७५ वर्षे जुन्या “कॅथेड्रल”चर्च च्या वास्तूला त्याच्या समुदाय-नेतृत्वाखालील जीर्णोद्धारासाठी नुकतीच जागतिक पातळीवर आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे.
भारतातील महाराष्ट्र राज्य आणि त्याच्या पालघर जिल्हातल्या वसई धर्मप्रांतातील पापडी स्थित “अवर लेडी ऑफ ग्रेस कॅथेड्रल”चर्च च्या संवर्धनाला बँकॉक मध्ये जाहीर झालेल्या २०२५ च्या युनेस्को आशिया-पॅसिफिक सांस्कृतिक वारसा संवर्धन पुरस्कारांमध्ये मेरिट हा मानाचा पुरस्कार मिळाला आहे.
पारंपारिक कारागिरी आणि स्थानिक सहभागाद्वारे १६ व्या शतकातील पोर्तुगीज काळातील वास्तूचे यशस्वी पुनरुज्जीवन केल्याबद्दल हा अतिशय महत्वाचा असा सन्मान अधोरेखित करण्यात आला आहे.
का मिळाला हा मानाचा पुरस्कार ? : पोर्तुगीज काळातील एका महत्त्वाच्या वास्तूचे हे होते पुनरुज्जीवन…!
वसई पापडी स्थित “अवर लेडी ऑफ ग्रेस कॅथेड्रल” हे पोर्तुगीज राजवटीत महाराष्ट्रात कॅथलिक धर्माच्या प्रसाराचे एक मोठं उदाहरण आहे. सिमेंट किंवा विटांशिवाय बांधलेले, दगडी बांधकाम त्या काळातील विशिष्ट मातीच्या बांधकाम तंत्रांवर अवलंबून होते. शतकानुशतके, पावसाळी हवामानाचा संपर्क आणि तात्पुरत्या दुरुस्तीमुळे कॅथेड्रल चर्चचे काही भाग कमकुवत झाले, ज्यात त्याचे छप्पर आणि घंटा टॉवर यांचा समावेश आहे.
खर्च झाला कोट्यावधीचा : मात्र ऐतिहासिक वास्तुशिल्पाचीअखंडता जपली गेली
अंदाजे ४.५ कोटी रुपये खर्चाच्या या पुनर्संचयनामुळे संरचनात्मक अस्थिरतेचे निराकरण झाले आणि पूर्वीच्या अनुचित दुरुस्ती उलट्या झाल्या. या प्रकल्पाने छप्पर, दर्शनी भाग, कॉरिडॉर, कोलोनेड आणि गुंतागुंतीच्या कोरलेल्या आतील धार्मिक घटकांचे पुनर्संचयित केले, ज्यामुळे वास्तुशिल्पाची अखंडता आणि सतत धार्मिक वापर सुनिश्चित झाला.
समुदाय-निधीद्वारे संवर्धन प्रयत्न…
हा प्रकल्प संवर्धन वास्तुविशारद एन्सली लुईस यांनी पेरिश सदस्य आणि चर्च अधिकाऱ्यांसोबत जवळून काम करून राबविला. स्थानिक समुदायाने सतत देणग्या देऊन जीर्णोद्धारासाठी निधी हीं दिला, जो मजबूत भागधारकांचा सहभाग दर्शवितो.
युनेस्कोच्या प्रशस्तिपत्रकात केली आहे उत्तम प्रशंसा…
युनेस्कोच्या प्रशस्तिपत्रकात “पारंपारिक कारागिरीचा कुशल वापर” आणि कॅथेड्रल ला जिवंत प्रार्थनास्थळ म्हणून पुनरुज्जीवित केल्याबद्दल प्रशंसा करण्यात आली आहे. हा २०२५ -पुरस्कार ज्युरीने १६ देशांमधील ९० नोंदींचे मूल्यांकन केले आणि तांत्रिक कामगिरी, शाश्वतता आणि जागेची समज यावर आधारित विजेत्यांची निवड करून घोषित केला आहे.
या परीक्षांसाठी महत्त्वाचे तथ्य कुठलं होतं ?
युनेस्को आशिया-पॅसिफिक पुरस्कारांनी या प्रदेशातील वारसा संवर्धन प्रकल्पांना मान्यता दिली. पोर्तुगीज वसाहती वास्तुकलेचा पश्चिम भारताच्या किनारी प्रदेशांवर लक्षणीय प्रभाव पडला.
पूर्वी bassein म्हणून ओळखले जाणारे हे आता वसई ओळखलं जातं मात्र त्यावेळेस १६ व्या शतकात पोर्तुगीजांचा एक प्रमुख किल्ला म्हणून सुप्रचलित होता.तर युनेस्को वारसा संवर्धन ओळखण्यात समुदायाचा सहभाग हा एक महत्त्वाचा निकष आहे.
आनंदाची बात : रौप्य महोत्सवी वर्षात भारताला जागतिक मान्यता
२०२५ च्या पुरस्कारांनी युनेस्को आशिया-पॅसिफिक वारसा कार्यक्रमाचा रौप्य महोत्सव साजरा केला गेला. यात जपान आणि चीनमधील प्रकल्पांना सर्वोच्च पुरस्कार मिळाला आहे, तर इतर मान्यताप्राप्त स्थळे मलेशिया, नेपाळ आणि वानुआतुमध्ये होती. वसई कॅथेड्रलचा मेरिट पुरस्कार त्याला उल्लेखनीय प्रादेशिक संवर्धन यशांमध्ये स्थान देतो, जो सहयोगी, समुदाय-चालित उपक्रमांद्वारे वारसा संवर्धनात भारताच्या वाढत्या प्रोफाइलला बळकटी हीं देतो हे विशेष आहे.
